Kesim payı ve kesim kayması: Kesim neden milim milim aynı olmaz?

“Dosyam milimetrik doğruydu, neden bazı broşürlerde kenar boşluğu farklı?” Bu, matbaaya en sık sorulan sorulardan biridir. Cevap, dosyada değil kesimin doğasındadır. Kesim kayması bir hata değil, kağıdın ve mekanik işlemin getirdiği bir toleranstır. Doğru hazırlanmış bir dosyada bu tolerans fark edilmez.

Kesim payı nedir?

Kesim payı, basılı tabakadan işin net ölçüsüne inerken kesilip atılan kısımdır. Tasarım tarafında bu kısım taşırma payı ile doldurulur. Günlük kullanımda “kesim payı” ve “taşırma payı” çoğu zaman aynı anlamda söylenir; çoğu matbaada bu değer her kenar için 3 mm’dir.

Ciltçilikte bir de tıraş payı vardır: Ciltlenen kitap ya da dergi, üç kenarından (baş, kuyruk ve ön kenar) birlikte kesilerek düzeltilir. Bu kesimde atılan pay da tasarımda hesaba katılır.

Kesim neden her seferinde aynı yere düşmez?

Basılı işler tek tek değil, yüzlerce yapraklık desteler halinde giyotinde kesilir ya da bıçaklı kesim makinesinde (tigel ya da otomatik kesim presi) kesilir. Sapmanın başlıca nedenleri şunlardır:

• Baskıdaki küçük farklar: Kağıt baskı makinesinde pense (kağıdı tutan kıskaç) ve yan dayama ile hizalanır. Tabakadan tabakaya çok küçük konum farkları olabilir.
• Kağıdın kendisi: Kağıt nem ve sıcaklıkla çok az da olsa genleşir ve büzülür. Baskı sırasında mürekkep ve basınç da kağıdı etkiler.
• Destenin sıkışması: Giyotinde deste baskı kolu ile sıkıştırılır. Kalın bir destede üstteki ve alttaki yapraklar bıçağın baskısıyla çok az farklı kesilebilir.
• Katlama ve cilt: Katlanan formalarda yapraklar iç içe geçtiğinde dışarı doğru kayar. Tel dikişli kalın dergilerde orta sayfaların daha dar çıkması bu yüzdendir.
• Bıçaklı kesim: Kutu ve ambalaj işlerinde bıçak ile baskının çakışması da benzer bir tolerans taşır; kalın kartonda bu biraz daha fazla olabilir.

Ne kadar sapma normaldir?

Kesin bir sayı vermek doğru olmaz; makineye, kağıda, işin türüne ve adedine göre değişir. Genel kabul, düzgün yapılmış bir kesimde sapmanın genellikle 1 mm civarında kaldığıdır. Taşırma için 3 mm, güvenli alan için 3–5 mm önerilmesinin nedeni de bu sapmanın üzerine rahat bir pay bırakmaktır.

Kesim kaymasını en çok hangi tasarımlar gösterir?

• Kenara paralel ince çerçeveler: 1 mm’lik kayma bile bir tarafta kalın, diğer tarafta ince bir çerçeve olarak hemen göze çarpar.
• Kesim çizgisine çok yakın yazılar: Sayfa numarası, web adresi gibi küçük bilgiler kesilebilir.
• Ön ve arka yüzün tam çakışması gereken tasarımlar: Ön yüzdeki bir şeklin arka yüzde tam karşısına denk gelmesi gereken işlerde ön–arka baskı arasındaki küçük farklar da eklenir.
• Kenarda biten renk blokları: Taşırma verilmezse kenarda beyaz şerit oluşur.

Katlama ve bigide de tolerans var

Kesim gibi katlama (pilyaj) ve bigi de mekanik işlemlerdir. Üç kırımlı bir broşürde kırım çizgisi tam bir renk geçişine denk gelecek şekilde tasarlandıysa, küçük bir kayma renk sınırının kırımın bir yanına geçmesine neden olabilir. Bu yüzden kırım çizgisine denk gelen renk sınırlarından ve yazılardan kaçınmak iyi bir alışkanlıktır. Kırımlı broşürlerde iç panellerin biraz dar tutulduğunu da unutmayın; doğru panel ölçüleri için broşür kırım aracımıza bakabilirsiniz.

Çok sayfalı işlerde “kaçma”

Tel dikişli bir dergide yapraklar iç içe yerleştirilir. Sayfa sayısı ve kağıt kalınlığı arttıkça ortadaki yapraklar dışarı doğru daha fazla taşar; tıraş kesiminden sonra orta sayfalar dış kenarda daha dar kalır. Bazı matbaalar montaj sırasında bunu telafi eder. Siz de tasarımda dış kenar boşluklarını cömert tutarak bu etkiyi zararsız hale getirebilirsiniz. Ayrıntı için cilt türleri yazımıza bakabilirsiniz.