Baskı sonrası işlemler: selofan, lak, yaldız, gofre, kesim, bigi ve pilyaj

Aynı tasarım, son işlemlere göre bambaşka bir izlenim bırakabilir. Mat selofanlı bir kapak üzerinde parlak kısmi lak, ya da sade bir kartvizitte yaldızlı bir logo, işin algılanan değerini belirgin biçimde değiştirir. Ama son işlemler aynı zamanda dosya hazırlığını da etkiler; bu yüzden tasarıma başlarken bilinmeleri iyi olur.

Selofan (laminasyon)

Selofan, basılı yüzeye ince bir plastik filmin ısı ve basınçla kaplanmasıdır. Baskıyı sürtünmeye, neme ve lekelenmeye karşı korur; kalın kağıtlarda kırımda çatlamanın görünmesini de azaltabilir. Katalog ve kitap kapakları, kartvizit, menü, dosya ve kutu gibi elde çok kullanılan işlerde yaygındır.

• Parlak selofan: Renkleri canlandırır ve parlak bir yüzey verir.
• Mat selofan: Yansımayı azaltır, sade ve şık bir görünüm verir; renkleri bir miktar yumuşatır.
• Soft-touch (kadife) selofan: Yüzeye yumuşak, kadifemsi bir dokunuş hissi verir. Prestij ürünlerinde ve ambalajlarda tercih edilir.

Selofan tek ya da çift yüze uygulanabilir. Selofan uygulanan yüze sonradan tükenmez kalemle yazmak ya da yazıcıdan çıktı almak genellikle zordur.

Lak ve kısmi lak

Lak, baskı üzerine sürülen şeffaf bir kaplamadır. Baskıyı korur ve yüzeye mat, parlak ya da yarı mat bir görünüm verir. Bazı lak türleri baskı makinesinde, bazıları ayrı makinelerde uygulanır.

Kısmi lak (seçici lak), lakın yalnızca belirli alanlara uygulanmasıdır. En sık görülen kullanımı, mat selofanlı bir yüzeyde logo, başlık ya da bir görselin parlak lakla vurgulanmasıdır; mat ile parlak arasındaki karşıtlık hem görsel hem dokunsal bir etki yaratır. Kalın uygulanan kısmi laklar hafif kabarık bir his de verebilir.

Yaldız (varak)

Yaldız, metalik ya da renkli ince bir folyonun ısı ve basınçla, özel bir kalıp (klişe) yardımıyla kağıda aktarılmasıdır. Altın, gümüş, bakır, renkli ve hologramlı seçenekleri vardır. Logo, başlık, davetiye ve kutu üzerindeki ayrıntılarda kullanılır. Mürekkeple elde edilemeyen gerçek metalik parlaklığı verir.

• Çok ince çizgiler ve çok küçük puntolu yazılar yaldızda dolabilir ya da kopabilir; ayrıntıları biraz kalın tutun.
• Yaldız dosyası, kısmi lakta olduğu gibi ayrı bir katmanda, tek renk ve vektör olarak hazırlanır.
• Selofanlı yüzeylere de yaldız uygulanabilir; mat ya da soft-touch selofan üzerinde yaldız yaygın bir birleşimdir.

Gofre (kabartma)

Gofre, kağıdın erkek ve dişi kalıp arasında preslenerek kabartılmasıdır. Yüzeyde dokunarak hissedilen üç boyutlu bir etki oluşturur. Mürekkep ya da yaldız olmadan yapılan kabartmaya kör gofre denir. Yüzeyin içeri doğru bastırıldığı uygulamaya ise çöktürme denir. Gofre, yaldızla birlikte de uygulanabilir.

Gofrede kağıdın kalınlığı ve yapısı sonucu doğrudan etkiler; dokulu ve kalın kağıtlar kabartmayı daha iyi taşır. Kabartmanın arka yüzde iz bırakacağını da hesaba katın.

Kesim

• Giyotin kesim: Düz kenarlı işlerin desteler halinde net ölçüye kesilmesidir. Bkz. kesim payı ve kesim kayması.
• Bıçaklı kesim: Özel şekilli işler (kutu, etiket, şekilli kartvizit, dosya) için o şekle göre hazırlanmış bıçakla yapılan kesimdir. Ayrıntılar: bıçak izi ve bigi.
• Köşe yuvarlatma, delik, perforaj: Kartvizit ve menülerde köşe yuvarlatma; bilet ve kuponlarda yırtılarak ayrılan perforaj hattı sık kullanılır.

Bigi

Bigi, kalın kağıt ve kartonun düzgün katlanması için kırım çizgisine bastırılarak açılan kanaldır. Bigi atılmadan katlanan kalın kağıtlar kırım boyunca çatlayabilir. Genellikle 170 g ve üzeri kağıtlarda katlamadan önce bigi önerilir. Bu, özellikle kırım lif yönüne dik olduğunda önemlidir.

Pilyaj (katlama)

Pilyaj, basılı işlerin katlama makinesinde katlanmasıdır. Broşürlerde sık kullanılan kırım türleri şunlardır:

• Tek kırım: Ortadan bir kez katlama.
• Sarmal (iç içe) kırım: Üç panelli broşürde panellerin içe doğru katlanması. İçe katlanan panel birkaç milimetre dar tutulur.
• Z (akordeon) kırım: Panellerin zikzak şeklinde katlanması.
• Kapı kırım: İki dış panelin ortaya doğru kapı gibi kapanması.

Kırımlı broşürlerde panel ölçülerini doğru hesaplamak için broşür kırım aracımızı kullanabilirsiniz.

İşlem sırası

Son işlemler genellikle baskıdan sonra ve mürekkep kuruduktan sonra belirli bir sırayla yapılır: önce yüzey işlemleri (selofan, lak), ardından yaldız ve gofre, sonra kesim, bigi ve katlama, en son cilt ya da kutularda yapıştırma. Bu sıra işten işe değişebilir.